Verminder stress in kleine stapjes: tips uit de wetenschap

 

In het eerste deel van deze reeks schreef ik over de invloed van stress op de aansturing van ons gedrag. Stress zorgt ervoor dat ons doelgerichte systeem verstoord wordt, waardoor het gewoontesysteem de overhand neemt. Hierdoor wordt ons gedrag vooral bepaald door onze (vaak ongewenste) gewoontes en wordt het moeilijker om gedrag te veranderen. Dit terwijl gedragsverandering dé manier is om de hoeveelheid stress die je ervaart te verminderen.

Aan het einde van de vorige blog beschreef ik de twee manieren waarop we stress en de gevolgen hiervan kunnen aanpakken. In dit deel van de reeks zal ik mij richten op de eerste manier: de hoeveelheid stress die we nu ervaren drastisch verminderen door kleine aanpassingen te maken in ons dagelijks leven. Hoe doe je dat?

 

Concrete, kleine aanpassingen in je dagelijks leven om stress te verminderen

Het aanpassen van dagelijkse patronen en gedragingen is makkelijker gezegd dan gedaan. Zoals ik eerder al benadrukte in mijn opiniestuk in het Parool en het eerste deel van de blog uit deze reeks, nemen onze gewoontes vaak onbewust en automatisch de overhand. Zolang onze gewoontes gezond en gewenst zijn, is er natuurlijk niks aan de hand. Maar als je voortdurend terugvalt in gedragingen die je meer en meer gestrest maken, kan dit vervelende gevolgen met zich meebrengen. 

Stress zorgt er namelijk voor dat we nóg afhankelijker worden van onze gewoontes. Dit komt omdat ons doelgerichte systeem verstoord wordt, waardoor het weinig invloed kan uitoefenen op de aansturing van ons gedrag. Hierdoor neemt het gewoontesysteem automatisch de overhand. Dit heeft weer grote gevolgen voor ons vermogen om gedrag te veranderen. Het doelgerichte systeem speelt namelijk een cruciale rol als het gaat om het aanleren van (nieuwe) gedragingen, maar het kan deze rol niet optimaal vervullen wanneer het onder enorme stress staat. 

Dit betekent dat je je doelgerichte systeem niet te veel moet belasten als je gedrag wilt veranderen terwijl je enorm veel stress ervaart. Het is daarom belangrijk om in kleine stapjes aanpassingen te maken in je omgeving en gedrag, waardoor de hoeveelheid stress die je ervaart langzaam minder wordt. Het is daarbij het makkelijkste om te beginnen met de meest concrete gedragingen die leiden tot stress. Zodra het je lukt enkele dingen te veranderen, zal je zien dat het steeds makkelijker wordt om aanpassingen te maken in je dagelijks leven. Je stressniveau daalt en je doelgerichte systeem zal langzaam weer herstellen en je in staat stellen om gedrag te veranderen. Goede voornemens krijgen dan steeds meer kans op slagen.

 

1. Vermijd multitasken

Zoals ik eerder al benadrukte, hebben wij in onze huidige maatschappij te maken met een enorme toename aan informatie die we te verwerken krijgen. Mensen denken vaak dat je dit kunt oplossen door te multitasken, zegt Theo Compernolle – neuropsycholoog en auteur van het boek ‘Ontketen je brein. Denk aan: Whatsappen op de fiets, e-mails beantwoorden tijdens werk of eten voor de televisie.

Het probleem met multitasken is dat ons brein eigenlijk helemaal niet in staat is om meerdere handelingen tegelijkertijd uit te voeren. Je brein is eigenlijk de hele tijd aan het schakelen tussen de taken die je probeert te combineren.  Dat heeft negatieve gevolgen voor onze aandacht, concentratie en geheugenopslag en verbruikt kostbare energie. Zo zal je sneller fouten maken of taken minder snel afkrijgen en blijft er minder energie over om andere stressoren te lijf te gaan. Op deze manier leidt multitasken tot behoorlijk wat stress.[1]  [2]

Als je stress wilt verminderen, is het dus belangrijk dat je multitasken zoveel mogelijk probeert te vermijden. Dit vraagt om een concrete aanpak. Hierbij is het belangrijk dat je anticipeert en nadenkt over de factoren die jou kunnen afleiden, waardoor je je aandacht verschuift naar andere taken.


1.1 Maak lijstjes en zet dit op volgorde van prioriteit
Op deze manier wordt de opeenstapeling aan informatie en taken die je moet verwerken een stukje overzichtelijker gemaakt. Het wordt zo makkelijker om je op één taak tegelijkertijd te richten. Het is hierbij belangrijk dat je het lijstje van boven naar beneden afwerkt. Dus zodra je de volgorde van de taken bepaald hebt, mag je hier niet meer van afwijken. Zo geef je jezelf houvast en sturing om pas aan een nieuwe taak te beginnen als je de vorige hebt afgerond. Je zult zien dat het heel belonend en stimulerend werkt om te zien hoe snel je je lijstje afwerkt. Dit komt omdat ons beloningssysteem dopamine afgeeft op het moment dat we iets bereikt hebben en/of iets van onze to-do lijstje kunnen afstrepen.

Elke keer dat je brein een vleugje van deze belonende neurotransmitter krijgt, zal het gestimuleerd worden om dit gedrag te herhalen en verder te gaan met de volgende taken.[12] [13]  Op die manier maken lijstjes je dus extra productief.

 

1.2 Richt je omgeving op zo’n manier in dat je minder afgeleid wordt

Iemand spreekt je aan, je krijgt een notificatie van een e-mail binnen of je wordt gebeld. Dit zijn allemaal prikkels van buitenaf die je afleiden en je uit je concentratie halen. Ze zorgen ervoor dat je voortdurend moet schakelen tussen twee verschillende taken en dit wil je juist vermijden. 

Het is daarom belangrijk dat je je omgeving op zo’n manier inricht dat je minder afgeleid wordt. Om ervoor te zorgen dat je niet wordt afgeleid door notificaties van je smartphone, kan je deze uitschakelen of de internetverbinding geheel doorbreken door je telefoon op de vliegtuigstand te zetten.

Als je je volledig wilt concentreren op één taak en even niet gestoord wilt worden, is het soms handig om dit te laten weten aan je collega’s of familieleden. Dit kun je op verschillende manieren doen. Hang bijvoorbeeld een ‘Niet-storen’-bordje op, ga in een geheel andere ruimte zitten of doe een koptelefoon op. Het mooie hiervan is dat het brein deze ‘ingerichte omgeving’ na herhaling zal gaan associëren met een ‘werkmodus’. Oftewel: door deze veranderingen consistent toe te passen, zal je brein de ‘afgesloten’ situatie na een tijdje herkennen en automatisch overgaan in en modus waarin het zo efficiënt mogelijk aan één taak werkt. [3] [4]

 

1.3 Check je e-mail op vaste tijden en stel een automatisch bericht in

Naast het feit dat binnenkomende berichtjes en e-mails je afleiden van de taken waar je mee bezig bent, geven ze je ook het gevoel dat je hier zo snel mogelijk op moet reageren. Je klanten, collega’s of baas moeten immers ook verder met hun taken en als ze hier jou input of hulp bij nodig hebben wil je dat niet belemmeren. In veel gevallen zal het echter helemaal niet zo dringend zijn als je denkt.  Het is dan ook niet nodig om voortdurend – om het kwartier – je e-mail te checken en/of beantwoorden en daardoor afgeleid te raken.

Maak daarom met jezelf de afspraak om je mail op vaste momenten op de dag te checken. Je kunt dit het beste doen om momenten dat je energie laag is. Zo zou je je lunchpauze kunnen afsluiten met een half uurtje e-mails beantwoorden en hier vervolgens pas weer op het einde van de dag naar te kijken. Het is hierbij belangrijk om dit zo concreet mogelijk vast te stellen. Dus: “Als ik klaar ben met lunchen, dan ga ik een half uurtje mijn e-mails beantwoorden. Daarna sluit in mijn e-mail af.” En: “Als het 16.00 is, dan open ik mijn mailbox en beantwoord ik de openstaande e-mails“. Meerdere onderzoeken hebben aangetoond dat het formuleren van zo’n concreet ‘als-dan’ plan, de kans op succes aanzienlijk verhoogt. [5] [6] [7]

Als je bang bent om belangrijke e-mails te missen of anderen te hinderen, is het verstandig om een automatisch afwezigheid bericht in te stellen waarin je uitlegt wanneer je je e-mails zult beantwoorden. Op deze manier weten je afzenders waar ze aan toe zijn en hoef jij je daar geen zorgen over te maken.  Je kunt hier uiteraard aan toevoegen dat mensen je in noodgevallen kunnen bereiken via de telefoon. Een voorbeeld van zo’n automatisch bericht kan zijn: “Om efficiënter te zijn check ik mijn e-mail slechts 2 keer per dag. Mocht je echt een dringende of belangrijke vraag hebben, dan kun je altijd bellen.”

 

2. Minder afhankelijk worden van onze smartphone

Onderzoek heeft aangetoond dat dwangmatig (of compulsief) smartphone gebruik de aanwezigheid van stress behoorlijk kan versterken. [8] Daantje Derks, hoofddocent arbeidspsychologie aan de Erasmus Universiteit, gaf aan in het NRC dat de constante bereikbaarheid en afleiding bij bepaalde type mensen zelfs bijdragen aan een burn-out. Het is daarom belangrijk dat we ons, zowel op ons werk als in onze vrije tijd, minder laten leiden door onze smartphone.

 

2.1 Download Checky of RealizD om je dagelijkse gebruik te meten en aan te pakken

Hoeveel uur per dag maak je gebruik van je smartphone? En hoe vaak pak je je hem op? Als je minder afhankelijk wilt worden van je smartphone, is het belangrijk om eerst te inventariseren en meten wat de beginsituatie is. Op deze manier wordt je niet alleen bewust van je gedrag – want confronterend zal het zeker zijn – maar heb je ook een ijkpunt. Je kunt heel gericht proberen elke dag één keer – of een aantal minuten – minder op je smartphone te kijken. In RealizD wordt dit netjes bijgehouden in een schema, waardoor je na een aantal dagen (of weken) een mooi overzicht hebt van je smartphone-gebruik. Daag jezelf uit om elke dag vooruitgang te boeken en beloon jezelf als het lukt om dit meerdere dagen achter elkaar vol te houden.

2.2 Zet je push-notificaties ten alle tijden uit.

Push-notificaties van Facebook, Snapchat, Twitter, Instagram of de nooit-ophoudende gesprekken in je Whatsapp-groepen zijn bevredigend en belonend, maar eerlijk is eerlijk: echt belangrijk en dringend zijn ze niet. [9] [10] 

Door deze notificaties uit te zetten zal je minder getrokken worden door het eerder voortdurend oplichtende scherm en het stelt je instaat om gecontroleerd te bepalen wanneer jij je berichten wilt bijwerken. Probeer dan ook voor jezelf een moment (of meerdere) in te plannen wanneer je de apps opent. Bijvoorbeeld: “Als ik thuiskom van mijn werk, dan open in mijn sociale apps.” Of: “Als ik klaar ben met avondeten, dan open ik mijn sociale apps.”

 

2.3 Zorg ervoor dat je je niet-functionele apps ‘verstopt’

Wanneer je iets in je agenda zet, zal je het vaak niet kunnen laten om toch even te kijken of je nog nieuwe appjes hebt binnengekregen. Van het één komt vaak het ander en daarom is het verstandig om de apps die niet functioneel zijn ergens te plaatsen waar je ze niet direct ziet. Dus zet apps als Whatsapp, Facebook en Twitter niet vast aan je onderbalk, maar verstop deze ergens in een mapje op je tweede scherm. De kans dat je de apps dan onbewust opent wordt hierdoor een stuk kleiner.

 

2.4 Zorg ervoor dat je smartphone zo min mogelijk aanvullende functies bevat

Mocht dit niet genoeg zijn en wordt je aandacht nog steeds opgezogen door de apps? Dat is het misschien verstandig om voor een gehele ‘digital detox’ te gaan. Dit wil zeggen: probeer zoveel mogelijk te vermijden dat je je smartphone überhaupt nodig hebt. Dus:

  • Draag een horloge.
  • Maak gebruik van een papieren agenda. Als je je smartphone ook veel gebruikt om notities op te schrijven, zou je ervoor kunnen kiezen een agenda te kopen waarin genoeg ruimte is voor deze notities. Zo heb je alles alsnog bij elkaar, wat de smartphone uiteraard zo makkelijk maakt.
  • Gebruik een échte wekker. Hierdoor word je ’s ochtend niet verleid om direct je sociale apps bij te werken (hier straks meer over).
  • De-installeer je e-mail (van je werk) van je smartphone. Op deze manier dwing je jezelf om alleen tijdens werkuren je e-mail te checken op je laptop of computer. Bij voorkeur op vaste tijden.

2.5 Zoek uit waarom je je smartphone oppakt en koppel nieuw gedrag aan deze trigger

Realiseer je wel dat het toepassen van deze tips niet direct betekent dat je jezelf ‘loskoppelt’ van je smartphone en helemaal niet meer op je scherm zult kijken. De kans is namelijk groot dat het ‘checken’ van je smartphone een gewoonte is geworden. Zo zijn er onderzoeken die hebben aangetoond dat mensen gemiddeld 85 keer op hun smartphone kijken, zonder dat daar elke keer een échte reden voor is. Het gaat simpelweg automatisch. 

Als je merkt dat je smartphone gebruik sterk geautomatiseerd is, zal je gericht op zoek moeten gaan naar de prikkels in je omgeving of gemoedstoestanden die ertoe leiden dat je naar je smartphone grijpt. Voor veel mensen zullen stress en verveling de voornaamste prikkels zijn. Als dit het geval is, probeer dan in situaties waarin je je verveelt of gestrest bent heel bewust andere gedrag uit te voeren. Hierbij helpt het opnieuw om een concreet plan op te stellen: “Als ik mij verveel, dan pak ik een boek in plaats van mijn smartphone.” Op deze manier stimuleer je je brein om nieuwe associaties aan te leren bij de gemoedstoestand ‘verveling’.

 

3. Regelmatiger slapen

Studies hebben aangetoond dat onregelmatige slaappatronen je stress-systeem negatief kunnen beïnvloeden.[15][16][17] Om de effectiviteit van je slaap te verhogen en daarmee je stress-levels te verlagen,  zal je een regelmatig slaapritme moeten ontwikkelen. Dit betekent: elke dag op hetzelfde moment gaan slapen en opstaan. Door een regelmatig ritme aan te houden, zal je biologische klok zich hierop afstemmen en zal je makkelijker in slaap vallen en opstaan.  Wanneer je last hebt van stress zal het aanleren van zo’n ritme echter niet makkelijk zijn.  Stress leidt op zichzelf namelijk ook tot een mindere nachtrust en het doorbreken van deze vicieuze cirkel vraagt om hele concrete aanpassingen. [18] [19]

 

3.1 Stel een alarmsignaal in waarna je volledig offline gaat

Het eerste alarmsignaal, moet een signaal zijn waarna je volledig offline gaat. Dat wil zeggen: geen laptop, geen tv en zeker geen smartphone en/of tablets. De effecten van smartphone- en tablet gebruik op slaap zijn het afgelopen decennium uitvoerig onderzocht. Onderzoekers concludeerden o.a. dat het licht dat afkomstig is van de schermpjes onze biologische klok behoorlijk verstoord. Dit komt omdat de aanmaak van melatonine uitgesteld wordt, waardoor je later in slaap valt. [15] [16] [17] [18] [19] Dit leidt uiteindelijk tot (ernstig) slaaptekort, omdat mensen meestal niet de mogelijkheid hebben ’s ochtends langer te blijven liggen.

Door een vroegtijdig offline-signaal in te stellen, kan melatonine op het juiste moment geproduceerd worden. De benodigde melatonine om in slaap te vallen zal dan aanwezig zijn op het moment dat het moet. Daarnaast helpt het signaal je om dit elke dag, op het zelfde moment te doen. Ook hier kan een ‘als-dan’ plan helpen: “Als mijn wekker gaat, dan sluit ik mijn laptop en tv af en leg in mijn smartphone in de keuken aan de oplader. Ik ga volledig offline.” Hier kan je eventueel nog aan toevoegen wat je gaat doen nadat je alle schermen hebt afgesloten. Bijvoorbeeld: lezen, muziek luisteren of kletsen met je partner.

 

3.2 Vermijd snoozen

“Je hersenen willen eigenlijk een zo geconsolideerd mogelijk slaap. Dat houdt in dat je aan één stuk doorslaapt“, zegt neurowetenschapper en slaapexpert Els van der Helm. “Wat snoozen zo slecht maakt, is dat het laatste gedeelte van je slaap in stukjes wordt gehakt.”

Leg daarom je wekker op je bureau of een andere plek waar je vanuit je bed niet direct bij kunt. Hierdoor moét je opstaan en is de kans dat je gaat snoozen een stuk kleiner. Houd daarnaast ook bij (op een kalender) als het je gelukt is om direct op te staan. Hierdoor krijg je een duidelijk overzicht en dit maakt het mogelijk om jezelf te belonen als het gelukt is om het meerdere dagen achter elkaar vol te houden.

3.3 Gebruik je smartphone niet als wekker

Als laatste is het belangrijk om je smartphone niet als wekker te gebruiken. Geef je brein even de tijd om wakker te worden en overspoel haar niet direct met allerlei prikkels. Ze heeft het al zwaar genoeg 😉  

 

Wil je weten hoe je je brein sterker maakt om zo je weerstand tegen stress te verhogen? Lees dan binnenkort ook het derde en tevens laatste deel uit de reeks.

Workshops, lezingen en presentaties

Je zit nergens aan vast en hoeft niet vooruit te betalen. En wist je trouwens dat studiekosten tot 80% aftrekbaar zijn bij de belastingdienst?
Leeftstijlinterventie

Leefstijlinterventie. Het is een buzz-word sinds de overheid flink inzet op preventie (zie het ‘Nationaal preventieakkoord’). Inzetten op preventie is verstandig, want voorkomen is beter dan genezen. Als gevolg hiervan schieten de leefstijlinterventiecoaches als paddestoelen uit de grond, maar de kwaliteit van hun expertise is wisselvallig. Wij helpen de levensstijl van je collega’s in evidence based te optimaliseren. Het effect van gezonde en gelukkige werknemers vertaalt zich altijd naar de werkvloer.

Stresspreventie

Burn-outs en stressgerelateerde klachten komen steeds vaker voor. Momenteel hebben 1.3 miljoen mensen er last van. Zo’n 1 op de 7 werknemers (bron: CBS). We denken vaak dat stress komt door de hoeveelheid uren die we werken en dat het helpt om een tijdje niets te doen. Wij laten aan de hand van wetenschappelijk onderzoek zien dat deze volkswijsheden niet altijd kloppen. In deze cursus leren we je collega’s hoe je stress zo effectief mogelijk kunt signaleren en reduceren.

Slaap

Slaaptekort heeft een sterke samenhang met stress en fouten op het werk. Het belang van een goede nachtrust wordt door wetenschappers dan ook steeds vaker onderschreven. Maar hoe zorg je ervoor dat je de voorgeschreven aantal uur slaap haalt? Met deze cursus kun je ervoor zorgen dat je collega’s er een goede gewoonte van maken om meer uren slaap te pakken. 







Goede
voornemens

Minder drinken. Meer lezen. Vaker sporten. Minder op je smartphone zitten. Meer tijd
vrijmaken voor je omgeving. Ook jij hebt vast weleens een goed voornemen gehad
wat je vandaag de dag niet meer volhoudt. Waarom houden we goede voornemens zo
slecht vol? En wat kun je eraan doen om ze wel vol te houden? Aan het eind van
deze cursus heeft iedere deelnemer een persoonlijk plan om aan de slag te gaan
met een goed voornemen. Een mooi nieuwjaarscadeau voor je collega’s. 

Aandacht & concentratie

Dagelijks bereikt een constante stroom van informatie ons brein. Notificaties voor mailtjes, apps en berichten. Meer dan 400 reclame-invloeden per dag. Berichtjes op nieuwssites, Instagram en Facebook. De informatie die op ons af wordt gevuurd is de laatste decennia exponentieel gestegen doordat we continu online zijn. Je brein moet deze informatie verwerken, maar de hoeveelheid informatie die ons brein aan kan is stabiel gebleven. Steeds meer bedrijven zoals Google zien in dat het waardevol is om te investeren in het waarborgen van aandacht en concentratie. Wij laten zien hoe je dat het best kunt doen.             

Organiseren & prioriteren

Onze maatschappij vergt veel van ons. We hebben het ‘druk druk druk’ en vaak het gevoel dat we achter de feiten aanlopen. Hierdoor hebben we minder tijd voor de echt belangrijke dingen in het leven zoals onze gezondheid, quality time met geliefden, vrienden of familie. We begeleiden je collega’s met het bouwen van een ‘extern geheugen’ en we trainen ze om tijdig aan de meest belangrijke zaken te werken en minder belangrijke zaken te negeren. Hierdoor verdwijnt het druktegevoel en het malen voor het slapen.


Categories: stress

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *